W dniu 29 grudnia 2006 roku, przy zagrodzie aklimatyzacyjnej dla żubrów k. Woli Michowej, odsłonięto pamiątkowy obelisk, przypominający o sprowadzeniu tych zwierząt w masyw Chryszczatej

29.12.2006, foto: W. Gosztyła

Pomysłodawcą obelisku jest Ryszard Paszkiewicz, nadleśniczy Nadleśnictwa Baligród, obecnie działacz Stowarzyszenia Miłośników Żubrów, które było inicjatorem przedsięwzięcia.

Decyzje o budowie zagrody w Nadleśnictwie Komańcza, podjęto w roku 1976. Lokalizując ją, wzięto pod uwagę dotychczasowe doświadczenia, dobierając teren pod kątem odpowiedniej wystawy, osłony, jak również możliwości żerowych. Pewną rolę odegrało, być może, sąsiedztwo miejscowości Żubracze, której nazwa, jak podaje literatura przedmiotu, wywodzi się od ukraińskiego wyrazu żubr.

Osiemnastohektarową zagrodę, z magazynami i urządzeniami do podawania karmy zlokalizowano w drzewostanie sosnowo-olszowym o niewielkim zwarciu, z kępami starodrzewia jodłowego. Początek hodowli dało 6 sztuk z zagrody w Niepołomicach (były to krowy: Puga, Puha II, Puna, Pustułka i Pustelnia i byk Pulas) oraz byk i cielę z ogrodu zoologicznego w Krakowie. Zaznaczyć należy, że aklimatyzacja przebiegała z kłopotami o czym mogą świadczyć upadki (cielę z zoo w Krakowie oraz krowa).

29.12.2006, foto: W. Gosztyła

Zagroda, powiększona w następnych latach do 40 ha, oprócz celów restytucyjnych, miała również zapewnić dorosłe osobniki do odstrzałów dewizowych. Trudno jest aktualnie ustalić liczbę żubrów odstrzelonych przez obcokrajowców, wg ustnych relacji służby łowieckiej było ich ok. 10 sztuk.

W 1980 roku populację komaniecką powiększono o 12 sztuk. Od roku 2002 rozpoczęto wzbogacanie puli genetycznej bieszczadzkiego stada. Po okresie aklimatyzacji w zagrodzie w Woli Michowej, w czerwcu 2002r. wypuszczono na wolność 4 żubry pochodzące ze Skandynawii.

We wrześniu 2005 przyjechała jałówka Pralinka i byczek Presto oraz młoda żubrzyca Prvosenka (30.08.2006; Pierwiosnka) - wszystkie podarowane przez Ogród Zoologiczny w Pradze. W sumie już 7 osobników wprowadzono do stada wolnościowego w ramach tego programu.

29.12.2006, foto: W. Gosztyła

Bezpośrednią opiekę nad żubrami sprawują leśnicy wspólnie ze Stacją Badawczą Fauny Karpat, Muzeum i Instytutem Zoologii PAN w Ustrzykach Dolnych. Ważne jest, że jak dotąd nie stwierdzono przypadków gruźlicy w tej populacji. Stada z tej populacji na razie nie kontaktują się ze stadami wschodniej części Bieszczadów.

Obecnie w warunkach Bieszczadów żubry radzą sobie dobrze, pomimo stwierdzanych ubytków (2-3 szt. rocznie) ich liczebność przekroczyła już 110 sztuk. Leśnicy ze swej strony dołożą wszelkich starań, aby Król Puszcz, symbol polskiego sukcesu w ochronie przyrody, przetrwał dla przyszłych pokoleń.