Największy na świecie niekomercyjny serwis geocachingowy
GeoŚcieżki - skupiające wiele keszy
Ponad 600 GeoŚcieżek w Polsce!
Pełne statystyki, GPXy, wszystko za darmo!
Powiadomienia mailem o nowych keszach i logach
Centrum Obsługi Geokeszera wybierane przez Społeczność
100% funkcjonalności dostępne bezpłatnie
Przyjazne zasady publikacji keszy
You have to be logged-in in order to perform operations on this cache.
stats
Show cache statistics
Bogi Słowian - Perun - OP8LXW
Bogi Słowian - Perun
Owner: mstachul
Please log in to see the coordinates.
Altitude: 78 m. ASL.
 Region: Poland > wielkopolskie
Cache type: Traditional
Size: Small
Status: Ready for Search
Date hidden: 06-05-2017
Date created: 06-05-2017
Date published: 06-05-2017
Last modification: 25-02-2018
56x Found
3x Not found
1 notes
watchers 3 watchers
122 visitors
40 x rated
Rated as: Good
In order to view coordinates and
the map of caches
you must be logged in
Cache attributes

Go geocaching with children  GeoHotel  Take something to write  Nature  Access only by walk 

Please read the Opencaching attributes article.
Description PL

 Perun – gromowładny zwierzchnik bogów

Jedno z naczelnych bóstw słowiańszczyzny, często pełniący funkcję zwierzchnika nad innymi bóstwami (podobnie jak np. Zeus czy Odyn, niestety bogowie słowiańscy nie są tak znani). Jego towarzyszką jest Perperuna, utożsamiana zazwyczaj z siłami płodności. Imię Perun powinno Wam się oczywiście z czymś kojarzyć, a mianowicie z piorunem, gdyż bóg Perun jest m.in. władcą piorunów. Paradoksalnie jednak to jego imię jest chronologicznie pierwotne, natomiast nazwa zjawiska atmosferycznego wtórna – inaczej rzecz ujmując, najpierw „istniało” bóstwo zwane Perunem, a dopiero od jego imienia zjawisko atmosferyczne przyjęło swoją nazwę.

W przypadku Peruna istnieje bogaty zbiór materiałów folklorystycznych, przekazów ustnych, nieco pisanych. Badacze odnajdują je na terenie właściwie całej słowiańszczyzny, a także u ludów bałtyckich. Ten niewątpliwy atut może nastręczać jednak pewnych problemów. Aleksander Bruckner dowodzi, że Perun (przynajmniej pod tym imieniem) znany jest jedynie na Rusi. Kompletnie nie zgadza się z takim postawieniem sprawy Aleksander Gieysztor udowadniając, że i na innych słowiańsko-języcznych terenach można odnaleźć bóstwa tożsame z Perunem (np. Perkun występujący w wierzeniach Bałtów, że przytoczę tylko najprostszy, najbardziej oczywisty przykład). Sam trzon „per” (względnie „perk”) oznacza po prostu „uderzać”, tak więc perun (perkun i pochodne) to po prostu „osoba, która uderza” – a uderzają również pioruny, stąd już prosta analogia do zjawiska atmosferycznego. Głębsze dociekania słowotwórcze pozostawmy językoznawcom, a niezaspokojonych w tej kwestii odsyłam do wspomnianych wyżej badaczy.

Perun, jako się rzekło, jest bogiem piorunów, a szerzej ujmując niebios i atmosfery jako takiej (jego dualistycznym przeciwstawieniem jest Weles, pan podziemi i zaświatów). Łączy w sobie funkcje bóstwa sprawującego władzę nad prawem, a także bóstwa militarnego, związanego z siłą – w różnych okresach historycznych często jedna z funkcji przeważa nad drugą (np. po X wieku Perun był szczególnie utożsamiany z wojskiem, powoływali się na niego wojownicy). Perun w mitologii często ukazywany jest w zmaganiach z Wijem (wężem, smokiem, względnie innym morskim potworem) jako metafora walki dobra ze złem, analogicznie zresztą do innych mitologii (Zeus – Tyfon, Marduk – Tiamat). Jego podobieństwo z nordyckim Thorem również może nie być przypadkowe – istnieją przypuszczenia jakoby nastąpiła w pewnym stopniu „wymiana” wierzeniowa pomiędzy ludami słowiańskimi i nordyckimi (aczkolwiek od kogo do kogo, to już trudno ustalić). Personifikacją Peruna w naturze jest dąb (łac. querkus) oraz zwierzęta, takie jak byk, wół, baran, czy gołąb. Miejsca, w które uderzył piorun (szczególnie drzewa czy kamienie) są uznawane za uświęcone. Również pozostałości po takim wydarzeniu nabierają szczególnych właściwości (stają się apotropeionami) – fragmenty głazów, ostro zakończone i przypominające groty strzał, są bardzo cennym znaleziskiem i mogą pomagać w różnych sytuacjach, np. gdy krowa nie chce dawać mleka, należy pocierać jej wymiona takim odłamkiem. W ten sposób wiąże się również Peruna z bronią, jaką są łuk i strzały. Jednym z atrybutów tegoż bóstwa jest topór, który posiada tym samym pewne właściwości magiczne i może być wykorzystywany w celach ochronnych przed chorobą i siłami nieczystymi. Topór kładzie się pod łoże kobiety rodzącej lub np. na pole w czasie siewu, by chronił przed gradem. Istnieje również zwyczaj uderzania się po głowie kamieniem (względnie żelazem) po tym, jak rozlegnie się pierwszy wiosenny grzmot.

Z postacią Peruna związane są także różnorakie rytuały. Najpierw jednak opiszę pokrótce ten, który dotyczy Peruna pośrednio, gdyż jest związany z jego towarzyszką, Perperuną. Otóż w krajach południowosłowiańskich podczas klęski suszy istnieje obyczaj, podczas którego tańczące dzieci wybierają młodą, niedojrzałą i niegotową do zamążpójścia dziewczynę (dodatkowy atut to sytuacja, gdy jest to ostatnie dziecko kobiety przed utratą płodności) i nieszczęsne to dziewczę, nagie, ubrane tylko w kwiaty, zioła i liście, udając się z tańcem przez wieś jest polewane wodą przez staruchy i gospodynie. Dziewczyna ta jest znana w różnych krajach pod takimi imionami, jak Perepuna, Peperuna (Bułgaria i Macedonia), Perperuna (Grecja), Perperona (Albania), Pirpiruna (Rumunia). W ruskiej mitologii natomiast pojawia się zagadkowe bóstwo Perepłuta, które również może mieć związki z opisywaną postacią dziewczyny.

Nie bez powodu wspominam o tym obrzędzie mającym na celu przerwanie suszy i przywrócenie opadów deszczu. Perun bowiem, jak już było wspominane, przeciwstawiany jest postaci Żmija, blisko związanego z wodą. W Serbii i Bułgarii występuje obrzęd, odprawiany 14 kwietnia (na św. Jeremiasza) polegający na wyganianiu żmij przez młodzież w celu uzyskania opadów – przepędza się używając specjalnych dzwonków oraz określonych pieśni, lub zabijając gada narzędziem albo ogniem kultowym. Na obszarze Serbii występuje obrzęd, podczas którego dziewczyny ozdabiają główny dąb we wsi, prosząc o żyzność pól, jeden z gospodarzy odprawia ofiarę z barana (na obszarze Macedonii z byka), zbierana jest do otworu pod dębem krew ofiarna, zakopywane są określone części zwierzęcia ofiarnego (uszy, nogi), następnie ucztuje się spożywając m.in. mięso ofiary czy obrzędowe kołacze (pieczywo, jako bezpostaciowe ciasto przemienione w magicznym piecu pod wpływem ognia, ma bardzo silne właściwości magiczne), którymi dzieli się wspólnota.

W celach magicznych wykorzystuje się również faunę i florę, które utożsamiane są z magiczną mocą Peruna (byk, wół, baran, gołąb, indyk, dąb, żołędzie). Na Żmudzi w celu przywołania deszczu wiesza się skórę baranią. Aby uzyskać dobre plony orze się pole nocą ze wchodu na zachód przy pomocy czarnych wołów, a pod koniec zakopuje się czarnego koguta (lub dwa – jako uosobienie dwóch braci). Gołębie natomiast podlegają szczególnemu tabu, należą do magii miłości i z tego powodu objęte są zakazem spożywania.

Additional waypoints
Symbol Type Coordinates Description
Parking area --- Parking
Trailhead --- ścieżka
Additional hints
You must be logged-in to see additional hints
Log entries: Found 56x Not found 3x Note 1x All entries